KULAKLIK VE HEADSETLERDE SURROUND SES
3D ses, surround ses, immersiyon (derinlik)… Birçok kulaklık üreticisi düzenli olarak bu anahtar kelimeleri kullanıyor. Çoğu kişi surround sesi, birden fazla hoparlörden oluşan ve üç boyutlu bir ses deneyimi sağlayan 5.1 veya 7.1 sistemleri sayesinde ev sineması alanından tanıyor. İş kulaklıklara geldiğinde ise şu soru ortaya çıkıyor: Sadece iki hoparlörle bu sistem nasıl çalışabilir? Bu konu hakkında bilmeniz gereken her şeyi bu yazıda bulabilirsiniz.
3D Ses Oyunlarda Size Ne Kazandırır?
Oyun oynarken surround sesin önemli olmasının çeşitli nedenleri vardır. Örneğin rol yapma oyunlarında (RPG) atmosfer ön plandadır. Odak noktası, oyunculara işitsel ve görsel olarak aktarılan atmosferdir ve bu da yüksek bir derinlik hissi sağlar.
İmmersiyon ve 3D ses, özellikle oyuncuların konumunu ve yerini belirlemenin hayati önem taşıdığı rekabetçi oyunlarda özel bir yere sahiptir. CS:GO, Call of Duty veya Battlefield gibi bir nişancı oyununu (shooter) düşünürsek; düşmanlarınızı yanlış yönden geliyormuş gibi algıladığınızda neler olacağını hayal edebilirsiniz. Düşmanın ayak seslerini yine doğru duyamadığınız için raunt sizin için saniyeler içinde biter!
Üç Boyutlu Ses Kulaklıklarda Nasıl Çalışır?
Bir ev sinema sisteminin aksine, neredeyse tüm kulaklıklar sadece iki hoparlöre (sisteme) sahiptir: sağ ve sol. Video oyunları, ayarlar kapsamında kendi sanal üç boyutlu alanına sahip olacak şekilde programlanır. Yazılım programlama aracılığıyla bu alandaki ses olayları, iki hoparlörümüzde belirli ve önceden tanımlanmış bir şekilde yeniden üretilir. Bu, HRTF (Head-Related Transfer Function – Kafayla İlgili Aktarım Fonksiyonu) yardımıyla gerçekleşir.
HRTF (Head-Related Transfer Function)
HRTF, bir insan kafasının akustik özelliklerini modelleyen matematiksel bir fonksiyondur. Bu fonksiyon; sağ ve sol kulak arasındaki zamanlama (gecikme) ve ses seviyesi farkının yanı sıra, insan kafasının ve kulak kepçesinin filtreleme etkisini de içerir.
Sadece sağ ve sol kulak arasındaki bu zamanlama ve seviye farkları üzerinden ses kaynaklarının yatay yönü iyi bir şekilde belirlenebilir. Ancak bu farklar, her iki kulağa da aynı mesafede bulunan ses olaylarında ortaya çıkmaz. Örneğin bir ses kaynağının önden mi, arkadan mı, üstten mi yoksa alttan mı geldiği, saf zamanlama farkı üzerinden belirlenemez. Bu durumda sağ ve sol arasındaki ses seviyesi farkları da oluşmaz.
Bu nedenle insan işitme duyusu, bir sesin nereden geldiğini belirlemek için kulak kepçesinin ve kafanın filtreleme etkisini kullanır. Kulağın anatomisi nedeniyle bazı frekanslar zayıflatılırken bazıları güçlendirilir. Beynimiz ömür boyu bu ince ses farklarını ayırt etmeyi öğrenir. Seviye ve zamanlama farklarıyla birleştiğinde, her yönden gelen ses olaylarını tanımak mümkün hale gelir.
Her kafa ve her kulak kişiye özel olduğu için, her insanın kendi bireysel HRTF’si vardır. Bunu ölçüm teknikleriyle belirlemek oldukça zahmetlidir. Fotoğraflar veya 3D taramalar aracılığıyla bireysel HRTF’yi yeniden oluşturmaya çalışan ilk sistemler geliştirilmektedir.
Bilgisayar oyunlarında genellikle “ortalama bir kulağı” temel alan ve çoğu insanda oldukça iyi çalışan standart HRTF’ler kullanılır. İnsan beyni, HRTF kendi kulaklarına tam olarak uymasa bile, pratik yaparak yönü giderek daha kesin bir şekilde belirlemeyi başarır. Özellikle kullanımın ilk saatlerinde bu ortalama HRTF’ler tuhaf bir his uyandırabilir; çünkü beyin o ana kadar sadece kendi bireysel HRTF’sini tanımaktadır. Ancak bu alışma süreci nispeten hızlı gerçekleşir ve kullanım süresi arttıkça konumlandırma netliği iyileşir. Oyuncular için iyi haber şu: FPS oyunlarında ne kadar çok zaman geçirirseniz, zamanla o kadar iyi bir duyuma sahip olursunuz!
Hangi Kulaklık veya Headsetler 3D Ses İçin Uygundur?
Burada özellikle iki önemli faktöre değinmek istiyoruz: frekans tepkisi ve kulaklıkta kullanılan iki hoparlör sisteminin eşleşmesi (pairing).
Frekans Tepkisi
Bir kulaklığın veya oyuncu kulaklığının (gaming headset) oyundaki 3D efektini tam olarak yansıtabilmesi için ses olaylarını mümkün olduğunca aslına sadık şekilde iletmesi önemlidir. Bu, duyulabilir tüm frekansların (20Hz – 20kHz) birbirleriyle dengeli bir ilişki içinde olması, böylece tüm frekans aralıklarının (bas, mid, tiz) birbirini maskelemeden net ve temiz bir şekilde sunulması anlamına gelir.
Kulaklıklarda, hoparlörlerin aksine tüm aralıklarda düz bir frekans spektrumu hedeflenmez; bunun yerine kulaklık takarken eksik kalan insan kafası ve kulaklarının frekans değişimi hesaba katılır. Bu nedenle kulaklık ölçümlerinde genellikle yükseltilmiş bir tiz platosu görülür. Yani yüksek frekanslar sistemdeki özel bir mekanizma ile güçlendirilir.
MMX 300 PRO ve MMX 150 wireless oyuncu kulaklıkları, beyerdynamic’e özgü, oldukça belirgin bir tiz aralığı sunar. HRTF’nin yön bağımlılığı büyük ölçüde yüksek frekans aralığında belirlendiği için bu durum, HRTF aracılığıyla 3D efektlerin sunulmasında büyük avantaj sağlar.
Pairing – Sistemlerin Uyumu
Ses olaylarının doğru üç boyutlu konumlandırılması için sağ ve sol hoparlör sistemlerinin mümkün olan en iyi şekilde eşleşmesi de bir o kadar önemlidir. Ancak tüm frekans aralıkları hem solda hem de sağda aynı ses seviyesinde verildiğinde optimum konumlandırma netliğine ulaşılabilir. Hatalı eşleşme durumunda bir miktar bulanıklık oluşur ve oyuncu sesin tam olarak hangi yönden geldiğini belirleyemez.
Bu durum, önden gelen bir sinyalin hafifçe sola veya sağa kaymış hissedilmesi ya da bir sesin olduğundan daha geniş algılanması şeklinde kendini gösterebilir. Sonuç olarak derinlik hissi (immersiyon) kaybı yaşanır ve bu da rekabetçi oyunlarda oyuncu için mantıksal bir dezavantaj yaratır.
Oyunlarda En İyi Sesten Nasıl Yararlanabilirim?
Mümkün olan en mükemmel ses deneyimine ulaşmak için her türlü ek sinyal işlemeyi (signal processing) kapatmalısınız. Böylece ses tasarımcıları tarafından titizlikle programlanan oyun sesinin, kulaklık tarafından bozulmadan iletilmesi sağlanır.
İpucu: Örneğin Windows, çeşitli algoritmalarla sesi “iyileştirmeye” çalışır; ancak bu her zaman duyulabilir bir iyileşme sağlamaz. Bu ayarı, Windows ses ayarlarında “Gelişmiş” sekmesi altındaki “Sinyal geliştirmelerini etkinleştir” seçeneğindeki işareti kaldırarak devre dışı bırakabilirsiniz.
Eğer bir oyunun mevcut 3D işlemesinden memnun kalmazsanız, oyun ile ses kartı arasına giren ve 3D deneyiminizi ihtiyaçlarınıza göre uyarlamaya çalışan ek yazılımlar da kullanabilirsiniz.
Sonuç
Üç boyutlu ses, oyun oynarken sadece eğlence ve duygusal derinlik sağlamakla kalmaz, aynı zamanda rekabetçi oyunlarda başarı için de kritiktir. Mükemmel headset arayışınızda kulaklığın frekans tepkisine ve iki sistem arasındaki dengenin mümkün olduğunca iyi ayarlanmış olmasına dikkat etmelisiniz.
Oyun Tarzınızı doremusic Teknolojisiyle Taçlandırın
Rekabetin zirvesinde, her sesin yönünü bir radar keskinliğinde belirlemek sizi rakiplerinizin bir adım önüne taşır. doremusic olarak, beyerdynamic’in profesyonel stüdyo disiplinini gaming dünyasına aktaran üstün ses teknolojilerini sizlerle buluşturuyoruz.
İster açık dünya oyunlarının büyüleyici atmosferinde kaybolun, ister en sert espor arenalarında mücadele edin; doğru 3D ses yapılandırmasıyla oyun deneyiminizi bir üst seviyeye taşıyın. MMX serisi gibi efsanevi modelleri yakından incelemek ve kendi oyun tarzınıza en uygun ekipmanı seçmek için mağazalarımıza veya online platformlarımıza bekliyoruz.
Buraya tıklayarak beyerdynamic’in ürün yelpazesini inceleyebilirsiniz.
